https://zamanlabirge.az/ tr[shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7177-genetik-mcz-reallad-buzlarn-altnda-qalan-180-illik-dram.html https://zamanlabirge.az/maraqli/7177-genetik-mcz-reallad-buzlarn-altnda-qalan-180-illik-dram.html Maraqlı admin Tue, 12 May 2026 16:10:10 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7177-genetik-mcz-reallad-buzlarn-altnda-qalan-180-illik-dram.html https://zamanlabirge.az/maraqli/7177-genetik-mcz-reallad-buzlarn-altnda-qalan-180-illik-dram.html ]]> admin Tue, 12 May 2026 16:10:10 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7177-genetik-mcz-reallad-buzlarn-altnda-qalan-180-illik-dram.html Maraqlı Tue, 12 May 2026 16:10:10 +0400 Şimal qütbünün dondurucu səssizliyində təxminən iki əsrdir cavabsız qalan faciənin pərdəsi genetika elminin köməyi ilə aralanır. Müasir elm 1845-ci ildə Şimal-Qərb keçidini tapmaq üçün yola çıxan, lakin buzlu qaranlıqda izsiz yoxa çıxan ser Con Franklin və heyətinin faciəli sonunu bu gün onların nəslindən olan insanların qan nümunələri vasitəsilə aydınlaşdırır.

Alimlər uzaq qohumların təqdim etdiyi DNT nümunələrindən istifadə edərək "HMS Terror” və "HMS Erebus” gəmilərində həyatını itirmiş daha dörd dənizçinin kimliyini dəqiq müəyyənləşdiriblər. Bu nailiyyət Kraliça Viktoriya dövründən bəri Britaniya tarixinin ən böyük sirrlərindən biri hesab olunan ekspedisiya ətrafındakı müəmmaları bir qədər də aydınlaşdırıb.

İtkin düşən dənizçilərin hekayəsi əslində dövrünün ən müasir texnologiyalarının belə təbiət qarşısında aciz qalmasının simvolu hesab olunur. 134 nəfərlik heyətlə təchiz edilmiş ekspedisiya 1846-cı ildə Kral Uilyam adası yaxınlığında buzlara ilişdikdən sonra faciə başlayıb.

Ser Con Franklinin ölümündən sonra ekipaj gəmiləri tərk edərək quruya doğru hərəkət edib. Lakin onları sərt soyuq və aclıq gözləyirdi. Həmin illərdə bölgədə yaşayan inuitlərin "ağ adamlar çarəsizlikdən bir-birini yeyirdi” şəklindəki hekayələri Londonda böyük qalmaqal yaratmışdı. Müasir laboratoriya araşdırmaları isə bu ağır iddiaları genetik sübutlarla təsdiqləyir.

Sirli sənədlərin sahibinin kimliyi məlum oldu

Vaterlu Universitetinin antropoloqları tərəfindən aparılan araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri Harri Peqların kimliyinin müəyyənləşdirilməsi olub. 1859-cu ildə tapılan və üzərində şeirlər və dənizçilik qeydləri olan sənədlərin kimə məxsus olduğu onilliklər boyu müzakirə edilirdi.

Cəsədin üzərindəki geyimlərin onun hərbi rütbəsinə uyğun gəlməməsi səbəbindən "Peqlar sənədləri”nin əsl sahibini müəyyənləşdirmək mümkün olmamışdı. Son DNT analizləri isə qalıqların həqiqətən üst göyərtə rəisi Harri Peqlara aid olduğunu və onun gəmisindən təxminən 130 kilometr uzaqda öldüyünü təsdiqləyib.

Tədqiqatçılar həmçinin Uilyam Orren, Devid Yanq və Con Bridcens adlı digər dənizçilərin də kimliyini müəyyən etməyə nail olublar.

Xüsusilə Con Bridcensin müəyyənləşdirilməsi bir ailə bağının yenidən qurulmasına səbəb olub. BBC jurnalisti Riç Preston öz soy ağacı araşdırması zamanı təqdim etdiyi nümunənin həmin dənizçi ilə tam uyğun gəldiyini öyrənib. Beləliklə, əsrlər əvvəl buzlaqlar arasında itən bir ad yaşayan nəslin nümayəndəsi ilə yenidən əlaqə qurmuş olub.

Vterlu Universitetindən doktor Duqlas Stenton bildirib ki, bu tapıntılar yaşayan qohumlar üçün sadəcə elmi məlumat deyil, həm də əcdadlarının son anlarına dair emosional cavabdır.

Hazırda kimliyi müəyyən edilən dənizçilərin sayı altıya çatıb. Lakin onlarla naməlum qalıq üzərində araşdırmalar davam edir. Alimlər "Franklin” ekspedisiyası heyəti ilə qohumluq əlaqəsi ola biləcəyini düşünən insanları DNT nümunəsi təqdim etməyə çağırırlar. [/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/cemiyyet/7101-appendiks-dnldy-kimi-d-faydasz-orqan-deyilmi.html https://zamanlabirge.az/cemiyyet/7101-appendiks-dnldy-kimi-d-faydasz-orqan-deyilmi.html Cəmiyyət / Maraqlı admin Thu, 12 Mar 2026 11:37:22 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/cemiyyet/7101-appendiks-dnldy-kimi-d-faydasz-orqan-deyilmi.html https://zamanlabirge.az/cemiyyet/7101-appendiks-dnldy-kimi-d-faydasz-orqan-deyilmi.html ]]> admin Thu, 12 Mar 2026 11:37:22 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/cemiyyet/7101-appendiks-dnldy-kimi-d-faydasz-orqan-deyilmi.html Cəmiyyət / Maraqlı Thu, 12 Mar 2026 11:37:22 +0400 Uzun müddət appendiks rudiment, yəni insanın əcdadlarından qalan və artıq faydası olmayan həzm sisteminin qalığı hesab olunurdu. Lakin son araşdırmalar göstərir ki, bu orqanın təkamül tarixi daha mürəkkəbdir və o, immun sistemində və bağırsaq mikrobiomunun qorunmasında mühüm rol oynaya bilər.

Appendiks yoğun bağırsağın başlanğıc hissəsindən çıxan kiçik bir çıxıntıdır. Onun forması və ölçüsü müxtəlif heyvan növlərində fərqlidir. İnsanlarda və insanabənzər meymunlarda appendiks uzun və silindrik formaya malikdir. Koala və vombat kimi bəzi məməlilərdə isə daha qısa olur və qıf formasını xatırladır. Bəzi gəmiricilərdə və dovşanlarda isə bu orqanın quruluşu daha da fərqlidir.

Müasir elmi məlumatlar göstərir ki, appendiks immun sisteminin fəaliyyətində iştirak edir. Onun divarlarında limfoid toxuma yerləşir. Bu toxuma immun hüceyrələrinin toplandığı sahədir və bağırsaqdakı mikrobların tərkibinə nəzarət etməyə kömək edir.

Bu sistem xüsusilə uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə daha fəal işləyir. Məhz bu dövrdə immun sistemi formalaşır. Appendiksdəki limfoid strukturlar antitellərin yaranmasında iştirak edir. Bu maddə xəstəlik törədən mikroorqanizmləri zərərsizləşdirməyə kömək edir.

Alimlər həmçinin hesab edirlər ki, appendiks faydalı bağırsaq bakteriyaları üçün bir növ “sığınacaq” rolunu oynaya bilər. Bir fərziyyəyə görə, onun daxilində mikroorqanizmlərin sabit birlikləri – bioörtüklər formalaşır.

Ağır bağırsaq infeksiyaları zamanı bağırsaqdakı mikrobların böyük hissəsi məhv olur. Belə hallarda appendiksdə qalan bakteriyalar normal mikrofloranın yenidən bərpa olunmasına kömək edə bilər. Bu mikroorqanizmlər həzm prosesində iştirak edir, zərərli bakteriyaların artmasını zəiflədir və immun sistemi ilə qarşılıqlı əlaqədə olur.

Lakin son yüz ildə vəziyyət dəyişib. Təmiz su, yaxşı sanitariya şəraiti və antibiotiklərin istifadəsi bağırsaq infeksiyalarından ölüm hallarını kəskin azaldıb. Bu şəraitdə appendiksin təkamül üstünlükləri demək olar ki, əhəmiyyətini itirib, amma appendisit riski qalmaqda davam edir.

Buna görə də müasir tibdə appendiksin iltihabı adətən cərrahi əməliyyatla, onun çıxarılması ilə müalicə olunur. Bir vaxtlar təkamül baxımından faydalı ola bilən bu orqan indi daha çox tibbi problemlər yarada bilən potensial orqan kimi qiymətləndirilir. [/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7074-alimlr-acaqanadlar-qovan-tbii-mexanizmi-akar-ediblr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/7074-alimlr-acaqanadlar-qovan-tbii-mexanizmi-akar-ediblr.html Maraqlı admin Wed, 25 Feb 2026 11:33:54 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7074-alimlr-acaqanadlar-qovan-tbii-mexanizmi-akar-ediblr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/7074-alimlr-acaqanadlar-qovan-tbii-mexanizmi-akar-ediblr.html ]]> admin Wed, 25 Feb 2026 11:33:54 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7074-alimlr-acaqanadlar-qovan-tbii-mexanizmi-akar-ediblr.html Maraqlı Wed, 25 Feb 2026 11:33:54 +0400 İsrailli və beynəlxalq alimlərdən ibarət tədqiqat qrupu uzun illərdir insanlar tərəfindən istifadə olunan bəzi bitki ekstraktlarının ağcaqanadları niyə uzaqlaşdırdığını müəyyən edib. Bu tədqiqat gələcəkdə daha təhlükəsiz və effektiv həşəratqovucu vasitələrin hazırlanmasına yol açır.

Yerusəlim İbrani Universitetinin rəhbərlik etdiyi qrup kamfora ağacı yağlarında olan təbii borneol maddəsini araşdırıb. Onlar ağcaqanadlarda bu maddəni hiss edən xüsusi bir qoxu reseptoru tapıblar. Nəticələr “Nature Communications” jurnalında dərc olunub.

Alimlər bildiriblər ki, “OR49” adlanan bu reseptor Denge, Zika və Qərbi Nil virusunu daşıyan ağcaqanadlarda reaksiya yaradır. Reseptor aktivləşəndə həşəratlar qoxu mənbəyindən uzaqlaşır və insan dərisinə yaxınlaşmır. “OR49” deaktiv olunduqda isə ağcaqanadlar artıq borneola reaksiya vermir.

Araşdırmada göstərilib ki, bu yanaşma ənənəvi həşəratqovucu vasitələrdən fərqlidir, çünki həşəratın öz qorunma mexanizmini işə salır. Gələcəkdə “OR49”a yönəlmiş həşəratqovucu vasitələr daha az miqdarda istifadə edilə bilər və o, daha uzunmüddətli qoruma təmin edərək müxtəlif ağcaqanad növlərində təsirli ola bilər.

Alimlər vurğulayıblar ki, yeni vasitələr yüksək riskli bölgələrdə Denge, Zika, malyariya və Qərbi Nil viruslarının yayılmasının qarşısını almağa kömək edə bilər. [/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7016-in-irkti-robot-astronavt-hazrlayacaq.html https://zamanlabirge.az/maraqli/7016-in-irkti-robot-astronavt-hazrlayacaq.html Maraqlı admin Wed, 28 Jan 2026 12:12:43 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7016-in-irkti-robot-astronavt-hazrlayacaq.html https://zamanlabirge.az/maraqli/7016-in-irkti-robot-astronavt-hazrlayacaq.html ]]> admin Wed, 28 Jan 2026 12:12:43 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/7016-in-irkti-robot-astronavt-hazrlayacaq.html Maraqlı Wed, 28 Jan 2026 12:12:43 +0400 Çinin “ENGINEAI Robotics Technology” şirkəti “Interstellor” aeronavtika kompaniyası ilə strateji tərəfdaşlıq qurduğunu elan edib. Tərəflər birlikdə PM01 humanoid platformasına əsaslanan robot-astronavt yaratmaq üçün bir proqrama başlayacaqlar.

Layihə Çində kosmik tədqiqatlarda antropomorfik robotların istifadəsinin ilk nümunəsi olacaq və süni intellekt, aerokosmik mühəndislik texnologiyalarının konvergensiyasını təmsil edir.

PM01 robotu ENGINEAI şirkətinin flaqman layihəsidir və birdən çox sensordan alınan məlumatların birləşdirilməsinə əsaslanan yüksək dəqiqliyə malik ətraf mühiti qavrayış sistemi ilə təchiz olunub. Robot minimal gecikmə ilə real vaxt rejimində hərəkəti idarə edə və şirkətin mülkiyyət alqoritmlərinə əsaslanaraq muxtar qərar verə bilir. Süni “astronavt” ətraf mühiti təhlil etmək və dinamik mühitlərdə tapşırıqları davamlı olaraq yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulub.

Çin şirkəti vurğulayıb ki, kosmik mühitlər robotlara etibarlılıq, uyğunlaşma və muxtariyyət baxımından son dərəcə yüksək tələblər qoyur. Onlar Yer kürəsində olan analoqları ilə müqayisədə daha dözümlüdür. Robot vakuumda, mikroqravitasiyada, həddindən artıq temperatur dalğalanmalarında və intensiv radiasiyada işləyəcək.

Tərəfdaşlığın bir hissəsi olaraq, ENGINEAI hərəkət idarəetmə sistemləri, mürəkkəb ətraf mühitə uyğunlaşma və süni intellekt alqoritmlərindən məsuldur, “Interstellor” isə kosmik mühəndislik və missiya hazırlığı sahəsində təcrübə təqdim edir. Şirkətlər artıq bir sıra birgə simulyasiyalar və risk qiymətləndirmələri aparıblar.

Kosmosda robotların xarici yoxlamalar, texniki xidmət və təhlükəli ərazilərdə işləməsi, astronavtlar üçün yükü və riskləri azaltması gözlənilir. Eyni zamanda, ekstremal şərait ağıllı sistemlərin etibarlılığı və dayanıqlığı üçün sınaq meydançası kimi xidmət edəcək. Əldə edilən nəticələrin Yer kürəsində sənaye həllərinin təkmilləşdirilməsi üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır.

Növbəti mərhələdə birgə komandalar PM01-i kosmik mühitə uyğunlaşdırmağa, orbital tapşırıqlar üçün alqoritmləri dəqiqləşdirməyə və sistemin ümumi nasazlığa dözümlülüyünü artırmağa diqqət yetirəcəklər. Əsas məqsəd yerüstü sınaqlardan real kosmik təcrübələrə keçməkdir. Bu əməkdaşlıq robototexnika və Çinin kosmik sənayesinin inteqrasiyası istiqamətində praktik addım kimi qəbul edilir. [/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6966-tdqiqat-rk-salaml-n-uzun-gzinti-daha-faydaldr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6966-tdqiqat-rk-salaml-n-uzun-gzinti-daha-faydaldr.html Maraqlı admin Wed, 31 Dec 2025 12:30:19 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6966-tdqiqat-rk-salaml-n-uzun-gzinti-daha-faydaldr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6966-tdqiqat-rk-salaml-n-uzun-gzinti-daha-faydaldr.html ]]> admin Wed, 31 Dec 2025 12:30:19 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6966-tdqiqat-rk-salaml-n-uzun-gzinti-daha-faydaldr.html Maraqlı Wed, 31 Dec 2025 12:30:19 +0400 Madrid Avropa Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, gün ərzində bir neçə qısa gəzinti ilə müqayisədə bir uzun gəzinti ürək sağlamlığı üçün daha faydalıdır.

Tədqiqatın nəticələri “Annals of Internal Medicine” jurnalında dərc olunub.

Alimlər fiziki aktivliklə bağlı məlumatları təhlil edərək onları ölüm halları və ürək-damar hadisələri ilə müqayisə ediblər. Araşdırmaya gündə orta hesabla 8 min addımdan az yeriyən və tədqiqatın əvvəlində ürək-damar xəstəlikləri və ya xərçəng tarixçəsi olmayan şəxslər daxil edilib.

Təxminən on il ərzində 735 ölüm halı və 3 119 ürək-damar hadisəsi, o cümlədən infarkt və insult qeydə alınıb. Təhlil göstərib ki, yeriş vərdişləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ən yüksək risk fiziki aktivliyi çox qısa müddətli hərəkətlərlə məhdudlaşan şəxslərdə müşahidə olunub. Beş dəqiqədən az davam edən gəzintilər ölüm hallarının və ürək-damar ağırlaşmalarının daha çox qeydə alınması ilə əlaqələndirilib.

Ən aşağı risk isə müntəzəm olaraq ən azı 15 dəqiqə gəzən iştirakçılarda müşahidə edilib. Bu qrupda ölüm və ürək-damar hadisələrinin nisbəti əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olub. Tədqiqat müəllifləri qeyd edirlər ki, bəzi hallarda qısa gəzintilər araşdırma zamanı aşkar edilməyən əsas sağlamlıq problemlərinin nəticəsi ola bilər. [/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6959-tdqiqat-gn-i-kiilrd-depressiya-riskini-azaldr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6959-tdqiqat-gn-i-kiilrd-depressiya-riskini-azaldr.html Maraqlı admin Tue, 30 Dec 2025 12:25:26 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6959-tdqiqat-gn-i-kiilrd-depressiya-riskini-azaldr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6959-tdqiqat-gn-i-kiilrd-depressiya-riskini-azaldr.html ]]> admin Tue, 30 Dec 2025 12:25:26 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6959-tdqiqat-gn-i-kiilrd-depressiya-riskini-azaldr.html Maraqlı Tue, 30 Dec 2025 12:25:26 +0400 Günəş işığına üstünlük verən və daha çox açıq havada vaxt keçirən kişilərdə depressiya və yuxu pozğunluğu simptomları daha az müşahidə olunur.

Bu qənaətə amerikalı tədqiqatçılar 2009–2020-ci illər üzrə ABŞ Milli Sağlamlıq və Qidalanma Müayinəsi Sorğusunun məlumatlarını təhlil etdikdən sonra gəliblər. Araşdırmanın nəticələri PLOS ONE jurnalında dərc olunub.

Tədqiqat zamanı 20–59 yaş arası 7 306 kişinin məlumatları analiz edilib. Nəticələr göstərib ki, günəş işığına daha çox məruz qalan iştirakçılarda depressiv simptomlar və yuxu problemləri daha nadir hallarda qeydə alınıb. [/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6811-tdqiqat-kosmosa-uu-insann-kk-hceyrlrinin-qocalmasna-sbb-olur.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6811-tdqiqat-kosmosa-uu-insann-kk-hceyrlrinin-qocalmasna-sbb-olur.html Maraqlı admin Tue, 09 Sep 2025 11:40:55 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6811-tdqiqat-kosmosa-uu-insann-kk-hceyrlrinin-qocalmasna-sbb-olur.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6811-tdqiqat-kosmosa-uu-insann-kk-hceyrlrinin-qocalmasna-sbb-olur.html ]]> admin Tue, 09 Sep 2025 11:40:55 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6811-tdqiqat-kosmosa-uu-insann-kk-hceyrlrinin-qocalmasna-sbb-olur.html Maraqlı Tue, 09 Sep 2025 11:40:55 +0400 Kosmosa uçuş insanın bəzi kök hüceyrələrini daha sürətli qocaldır. Yeni bir araşdırma alimlərin kosmik tədqiqatların insan orqanizminə potensial təsirlərini daha yaxşı başa düşməsinə imkan yaradıb.

Bu barədə CNN telekanalının saytında məlumat verilib.

Alimlər bildirirlər ki, kök hüceyrələri bütün bədəndə mövcuddur, onlar özlərini daha çox yarada, yaxud bərpa üçün qan, beyin və ya sümük hüceyrələri də daxil olmaqla digər xüsusi hüceyrələrə çevrilə bilər.

Sanford Kök Hüceyrə İnstitutunun direktoru və Kaliforniya Universitetinin tibb professoru Katrina Ceymison bildirib ki, kosmosda kök hüceyrələrinin funksiyası azalır. Onlar, əslində, özlərini yeniləmək və ya bərpa etmək qabiliyyətlərini azaldırlar və bu, uzunmüddətli kosmik missiyalar üçün vacib kəşfdir.

NASA-nın maliyyələşdirdiyi tədqiqat “SpaceX”-in 2021-ci ilin sonundan 2023-cü ilin əvvəlinə qədər həyata keçirdiyi dörd Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın təchizat missiyası zamanı həyata keçirilib. Araşdırma “Cell Stem Cell” jurnalında dərc olunub. Bu, kök hüceyrələrinin kosmosda, aşağı Yer orbitində real vaxtda necə davrandığına baxan ilk araşdırmadır və kosmosa uçmağa hazırlaşan astronavtların sağlamlıq idarəçiliyinə birbaşa təsir göstərə bilər.

K.Ceymison bildirib: “Kök hüceyrəsi sağlamlığını öyrənmək və kimin kosmosdakı sərtliklərə tab gətirə biləcəyini görmək vacibdir. Çünki kosmik uçuşlar stresli bir prosesdir”.

NASA 2010-cu ildə “Discovery” kosmik gəmisindən istifadə edərək kosmosa uçuşların kök hüceyrələrinə təsiri ilə bağlı ilk təcrübələrdən birini həyata keçirib. “Kök hüceyrəsi regenerasiyası təcrübəsi” adlanan bu tədqiqat mikroqravitasiyanın siçanların embrion kök hüceyrələrinin digər növ hüceyrələr yaratmaq qabiliyyətinə necə təsir etdiyini araşdırıb.

Yeni araşdırmada tədqiqatçılar omba dəyişdirmə əməliyyatı keçirən xəstələrin bağışladığı sümük iliyi kök hüceyrələrini araşdırıblar. İmmunitet sisteminin və qanın sağlamlığı ilə birbaşa əlaqəli olan kök hüceyrələri mobil telefon ölçüsündə xüsusi hazırlanmış bioreaktorlarda yerləşdirilən steril süngər matrisinə yerləşdirilib. Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın göyərtəsində hüceyrələr onların vəziyyətini real vaxt rejimində müəyyən edə bilən süni intellekt sistemi tərəfindən daima nəzarətdə saxlanılıb.

Ceymison əlavə edib: “Bizim kök hüceyrələrimiz tam funksiyalarını qorumaq üçün vaxtın 80 faizini yuxuda (hərəkətsiz) keçirməlidir. Bununla belə, mikroqravitasiya və kosmik radiasiyanın onların rifahına təsir etdiyi kosmosda heç də belə deyildi”.

Tədqiqatda iştirak edən bəzi hüceyrələr 45 günə qədər kosmosa qalıb və normadan daha aktiv olduqları üçün onların enerji ehtiyatları tezliklə tükənib, sürətlənmiş qocalma əlamətləri meydana çıxıb. Onların yeni hüceyrələr yaratmaq qabiliyyəti də azalıb və DNT-nin təkrarlanan elementlər və ya “qaranlıq genom” adlanan normal gizli hissələri aktivləşməyə başlayıb.

Alim qeyd edib: “Stres şəraitində bu təkrarlanan elementləri aktivləşdiririk. Bunlar minlərlə il əvvəl genomumuzu zəbt etmiş və DNT-mizin 55 faizini təşkil edən retroviruslardır. Onlar kök hüceyrələri ölüm spiralına göndərir. Hüceyrələr sadəcə olaraq həddindən artıq gərginlik hiss edir, böhran keçirir, nəticədə çox tez qocalır”.
[/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6794-sakit-okeann-drinliklrind-sar-krpic-yol-akarlanb.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6794-sakit-okeann-drinliklrind-sar-krpic-yol-akarlanb.html Maraqlı admin Sat, 30 Aug 2025 11:54:53 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6794-sakit-okeann-drinliklrind-sar-krpic-yol-akarlanb.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6794-sakit-okeann-drinliklrind-sar-krpic-yol-akarlanb.html ]]> admin Sat, 30 Aug 2025 11:54:53 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6794-sakit-okeann-drinliklrind-sar-krpic-yol-akarlanb.html Maraqlı Sat, 30 Aug 2025 11:54:53 +0400 Havay adalarının şimalındakı Liliuokalani silsiləsində aparılan dərin dəniz ekspedisiyası maraqlı bir geoloji mənzərə ortaya çıxarıb. “Nautilus” kəşfiyyat gəmisi tərəfindən həyata keçirilən araşdırma zamanı tədqiqatçılar qədim qurumuş göl yatağında sarı kərpic yolunu xatırladan qaya quruluşu müşahidə ediblər.

Bu kəşf Papahanaumokuakea Dəniz Milli Abidəsi (PMNM) ərazisində qeydə alınıb. PMNM dünyanın ən böyük dəniz mühafizə zonalarından biridir və hazırda onun yalnız təxminən 3 faizi öyrənilib. Aşkar olunan struktur təxminən 3000 metr dərinlikdə yerləşir. Tədqiqatçılar müşahidə etdikləri formaların vulkanik süxurların soyuma və istilik təsirindən yaranan çatlamalar nəticəsində əmələ gəldiyini bildiriblər. Xüsusilə 90 dərəcəlik sınıqlar yol təəssüratı yaradır. Komanda üzvləri kəşfi canlı yayımdakı şərhlərində “Atlantidə gedən yol” və “Sarı kərpic yol” kimi təsvir ediblər. Onların sözlərinə görə, görünüş ilk baxışdan insan tərəfindən hazırlanmış tikili təəssüratı oyatsa da, bu, tamamilə təbii geoloji proseslərin nəticəsidir.

Alimlər hesab edirlər ki, bu kəşf Yerin geoloji tarixi haqqında yeni məlumatların əldə edilməsinə töhfə verə bilər.









[/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6582-yeni-texnologiya-mxtlif-xstliklrin-erkn-akarlanmasn-dstkly-bilr-tdqqat.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6582-yeni-texnologiya-mxtlif-xstliklrin-erkn-akarlanmasn-dstkly-bilr-tdqqat.html Maraqlı admin Mon, 21 Apr 2025 11:34:26 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6582-yeni-texnologiya-mxtlif-xstliklrin-erkn-akarlanmasn-dstkly-bilr-tdqqat.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6582-yeni-texnologiya-mxtlif-xstliklrin-erkn-akarlanmasn-dstkly-bilr-tdqqat.html ]]> admin Mon, 21 Apr 2025 11:34:26 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6582-yeni-texnologiya-mxtlif-xstliklrin-erkn-akarlanmasn-dstkly-bilr-tdqqat.html Maraqlı Mon, 21 Apr 2025 11:34:26 +0400 “Science Advances” jurnalında yayımlanan tədqiqatda təqdim olunan innovativ geyilə bilən ağıllı altlıq sistemi insanın yerimə tərzini izləyərək fərdi sağlamlıq monitorinqinə yeni yanaşma təqdim edir.

Ohayo Dövlət Universitetinin Materialşünaslıq və Mühəndislik fakültəsinin dosenti Jinghua Li və tələbəsi Qi Vang rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqat nəticəsində hazırlanan bu sistem ayaqqabı altlığına yerləşdirilmiş 22 yüksək həssas təzyiq sensoru vasitəsilə real vaxtda biomexaniki məlumatları toplayır və təhlil edir. Sistem sensorlardan alınan məlumatlara əsasən insanın duruşunu, yeriməsini, qaçışını və digər motor fəaliyyətlərini dəqiqliklə izləyir. Bu texnologiyanın əsas fərqləndirici cəhəti onun enerji təminatında özünü gücləndirən günəş panellərindən istifadə etməsi və maşın öyrənmə alqoritmləri ilə inteqrasiyasıdır. Bu sayədə cihaz səkkiz müxtəlif hərəkət növünü — o cümlədən oturma, ayaq üstə durma, qaçış və çömbəlmə — ayırd edə bilir.

Tədqiqatın müəlliflərinin qeyd etdiyinə görə, ağıllı altlıqlar plantar fasiit, diabetik ayaq xoraları və Parkinson kimi nevroloji xəstəliklərin erkən mərhələlərində hərəkət anomaliyalarının aşkarlanmasına yardımçı ola bilər. J.Li bildirir: “Vücudumuz heç bilmədiyimiz bir çox faydalı məlumat daşıyır. Bu statuslar zamanla dəyişir və bizim məqsədimiz bu siqnalları elektronika vasitəsilə çıxarmaq və deşifrə etməkdir”.

Sensorların ayağın barmaq hissəsindən dabanına qədər bərabər şəkildə yerləşdirilməsi, gəzinti və qaçış zamanı təzyiq bölgüsünün və tətbiq vaxtının fərqliliyini ortaya qoyub. Məsələn, gəzinti zamanı təzyiq ayağın müxtəlif hissələrində ardıcıl olaraq tətbiq olunur və bu proses ümumi zamanın təxminən 50 faizini əhatə edir. Əksinə, qaçış zamanı təzyiqin tətbiqi eyni vaxtda baş verir və bu müddət ümumi vaxtın yalnız 25 faizini təşkil edir. Tədqiqat, həmçinin bu sistemin fərdi sağlamlıq idarəçiliyi üçün imkanlar yaratdığını göstərir. Real vaxtda duruş korreksiyası, zədələrin qarşısının alınması və reabilitasiya monitorinqi kimi funksiyalar bu texnologiyanın praktik tətbiq sahələri arasındadır. Gələcəkdə fərdi fitnes proqramlarının uyğunlaşdırılması və jest tanıma texnologiyasının təkmilləşdirilməsi də nəzərdə tutulur. Altlıqların istehsalında istifadə edilən materialların elastik və təhlükəsiz olması bu cihazın gündəlik istifadəyə yararlılığını artırır. Günəş panelləri ilə toplanan enerji kiçik litium batareyalarda saxlanılır və istifadəçiyə heç bir zərər vermir. Həmçinin cihaz 180 mindən artıq sıxılma və dekompressiya dövründən sonra da performansını qoruyub saxlayaraq uzunmüddətli dayanıqlılığını sübut edib. Tədqiqatçılar bu texnologiyanın 3–5 il ərzində kommersiyalaşdırılacağını proqnozlaşdırırlar. Növbəti mərhələdə müxtəlif populyasiyalarda cihazın funksional imkanlarının test edilməsi və jest tanıma bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi prioritet hədəflər arasındadır. [/yandexrss][shortrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6537-ind-uan-avtomobillrl-srniin-danmasna-balanlr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6537-ind-uan-avtomobillrl-srniin-danmasna-balanlr.html Maraqlı admin Mon, 31 Mar 2025 13:49:51 +0400 [/shortrss] [fullrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6537-ind-uan-avtomobillrl-srniin-danmasna-balanlr.html https://zamanlabirge.az/maraqli/6537-ind-uan-avtomobillrl-srniin-danmasna-balanlr.html ]]> admin Mon, 31 Mar 2025 13:49:51 +0400 [/fullrss] [yandexrss] https://zamanlabirge.az/maraqli/6537-ind-uan-avtomobillrl-srniin-danmasna-balanlr.html Maraqlı Mon, 31 Mar 2025 13:49:51 +0400 Çinin Mülki Aviasiya Administrasiyası pilotsuz uçuş aparatlarına uçuş fəaliyyəti sertifikat verib. Bu, Çində dronlarla sərnişin daşınması (uçan taksi) dövrünün rəsmən başlanmasıdır.

Uçuş fəaliyyəti sertifikatı alan uçan avtomobillər (eVTOL - elektrik mühərrikli şaquli qalxma və eniş həyata keçirən təyyarə) yerli “EHang” şirkətinin istehsalı olan dronlardır. EH216-S uçan avtomobilləri dünyanın 4 kateqoriyada (standartlaşma, uçuşa yararlılıq, istehsal və uçuş fəaliyyəti) sertifikat əldə edən ilk eVOLT-udur. EH216-S uçan taksiləri 16 elektrik mühərriki ilə təmin olunub.

İki sərnişin tutan bu dronlar yerdən şaquli şəkildə qalxıb-enmək imkanına malikdir. Onun maksimum yük götürmə qabiliyyəti 220 kiloqram, sürəti saatda 100 kilometr, uçuş müddəti 21 dəqiqədir. İstehsalçının rəyinə görə, taksi həmin müddətdə 35 kilometr məsafə qət edə bilər. Bu dronlar 60 mindən çox təhlükəsiz sınaq uçuşu həyata keçirib. Onlardan şəhər nəqliyyatında, turizm sektorunda, logistikada istifadə olunacaq. İlkin mərhələdə Çinin Quancou və Hefey şəhərlərində sərnişinlər bilet alaraq uçan avtomobillərin xidmətindən istifadə edə biləcək.

Qeyd edək ki, aşağı hündürlük dedikdə, min metrə qədər, bəzən isə 3 min metrə qədər yüksəklik nəzərdə tutulur. Aşağı hündürlük iqtisadiyyatı Çində hazırda sıçrayış dövrünü yaşayır. [/yandexrss]